Еңбек даулары: заңгердің қызметкердің құқықтарын қорғау жөніндегі жауаптары

eGov.kz, Қазақстанның Әлеуметтік қоры арқылы жеке жеке шоттың жай-күйі туралы үзінді көшірмеге тапсырыс беруге немесе клиенттік қызметке жеке өтініш білдірген кезде. Үзінді көшірмеде сақтанушылар, өтілі, есептелген жарналар және жұмыс кезеңдері туралы мәліметтер көрсетіледі. Егер деректер жоқ болса немесе олар нақты жұмыспен қамтылумен сәйкес келмесе, жұмыс берушіден құжаттарды сұратып, еңбек инспекциясына, прокуратураға немесе сотқа жүгіну мүмкіндігін бағалау қажет.

Төлемдердің құрамы жұмыстан шығудың негіздеріне, еңбек шартының талаптарына және жұмыс берушінің жергілікті актілеріне байланысты. Әдетте келесі сомаларды тексереді:

• нақты жұмыс істеген уақыты үшін жалақы;
• демалыстың барлық пайдаланылмаған күндерi үшiн өтемақы;
• егер олар заңда, келiсiмде немесе шартта көзделсе, шығу жәрдемақысы және өзге де төлемдер.

ҚР КК 178-бабы бойынша, мысалы, ұйым таратылғанда немесе штат қысқартылғанда, шығу жәрдемақысы төленуі мүмкін, Орташа жалақының мөлшері мен оны сақтау кезеңі жұмыстан босату мен қызметкердің мәртебесі негізінде айқындалады.

Төлем 15 күннен астам кешіктірілген кезде қызметкер бірқатар жағдайларда жұмыс берушіні жазбаша хабардар ете отырып, жұмысты тоқтата тұруға құқылы, Қауіпсіздік пен тіршілікті қамтамасыз етуге байланысты қызметкерлер мен салалардың жекелеген санаттары үшін ерекше жағдайлар көзделген, Заңды тоқтата тұру кезеңінде орташа жалақысы сақталады, ал берешек өтемақымен төленуге жатады.

Егер келіссөздер нәтиже бермесе, мыналарды қарауға болады:

• берешекті және өтемақыны өндіріп алу туралы талаппен сотқа;
• егер ол жұмыс берушіде құрылса, еңбек даулары жөніндегі комиссияға;
• еңбек заңнамасының бұзылуын тексеру үшін прокуратураға;
• мемлекеттік еңбек инспекциясына.

Оған қосымша есеп айырысу қағаздарын, банк үзінділерін, еңбек шартын, хат алмасуды және нақты есептелген, бірақ төленбеген жалақының кез келген растауларын жинаған жөн.

Жалақы туралы бейресми дау әдетте нақты төлем мөлшері мен жұмыс шарттары туралы дәлелді талап етеді. Сотқа арыздан басқа өтініштерді жолдауға болады:

• жұмыс берушінің орналасқан жері немесе сіздің тұрғылықты жеріңіз бойынша прокуратураға;
• егер төлемдерді және салықтық базаны жасыру белгілері болса, салық органына;
• еңбек қатынастарын ресімдеуді тексеру үшін мемлекеттік еңбек инспекциясына;
• қызметкерге жұмыс фактісінің өзін, шарттық ақы мөлшерін және берешегін растау талап етіледі.

Дәлелдемелер ретінде хат жазысу, аудиожазбалар, есеп айырысу құжаттары, рұқсаттамалар, кестелер, куәлардың айғақтары, жұмысқа орналасу туралы құжаттар және жұмыс берушімен нақты қатынастарды растайтын өзге де материалдар пайдаланылады.

Егер заң осындай соттылыққа жол берсе, талап қоюды жұмыс берушінің орналасқан жері бойынша не қызметкердің тұрғылықты жері бойынша аудандық немесе қалалық сотқа береді. Жұмыс филиалда немесе өкілдікте орындалғанда, осы бөлімшенің орналасқан жері бойынша жүгіну мүмкіндігін бағалауға болады. Талап қоюды берудің алдында өтініш жасау мерзімін тексеру, талаптарды тұжырымдау және еңбек құқықтарының бұзылғандығына дәлелдемелерді қоса беру маңызды.